SRPSKA pravoslavna crkva danas, 2. novembra, obeležava Svetog velikomučenika Artemija Antiohijskog i Prepodobnog Gerasima Kefalonijskog.
Iza današnjeg datuma kriju se priče o mučeništvu, nepokolebljivoj veri, čudima i narodnom verovanju koje posebno privlači pažnju: na ovaj dan valja se pomiriti sa onima sa kojima smo u svađi.
Sveti Artemije suprotstavio se caru, a zatim ga stigla smrt
Prema crkvenom žitiju, Sveti velikomučenik Artemije živeo je u četvrtom veku i bio visoki vojni zapovednik i dostojanstvenik u vreme rimskih careva Konstantina Velikog i njegovog sina Konstancija.
Prelomni trenutak nastupio je kada je na presto došao car Julijan, poznat u hrišćanskom predanju kao Julijan Odstupnik, koji je obnovio progon hrišćana.
Artemije nije želeo da ćuti dok su, prema žitiju, mučeni hrišćanski sveštenici Evgenije i Makarije. Otvoreno je ukorio cara zbog njihovog stradanja i odbio da se odrekne svoje vere.
Zbog toga je i sam bio podvrgnut mučenju. Crkveno predanje navodi da je u tamnici doživeo javljanje Hrista, koji ga je utešio i iscelio. Na kraju je pogubljen 362. godine.
Posebno dramatičan detalj iz njegovog žitija jeste proročanstvo koje je izrekao caru Julijanu, najavljujući njegovu blisku smrt. Julijan je zaista poginuo naredne, 363. godine, tokom pohoda na Persiju.
Zbog ovog događaja Sveti Artemije u hrišćanskom predanju ostaje simbol čoveka koji nije ustuknuo pred vlašću, pretnjama i nasiljem.
Sveti Artemije ima svoje bogoslužbene himne, uključujući tropar kojim se u crkvenom bogosluženju veliča njegovo mučeništvo i ispovedanje vere. Za tačan tekst tropara treba koristiti odobreni crkveni molitvenik, kako se ne bi objavila pogrešna ili prepravljena verzija.
Sveti Artemije ostao je upamćen po tome što nije prećutao nepravdu čak ni pred carem. Njegovo žitije podseća na hrabrost da se stane uz ono što se smatra istinom, dok se kroz pomen Prepodobnog Gerasima naglašavaju molitva, smirenje i duhovna postojanost.
Šta danas, prema narodnom verovanju, treba uraditi?
Za Svetog Artemija u pojedinim prikazima srpskih narodnih običaja navodi se verovanje da bi ljudi koji su u svađi trebalo da pruže ruku pomirenja.
Zato se današnji praznik može povezati sa pozivom na smirivanje sukoba, izvinjenje i obnavljanje narušenih odnosa.
Ipak, važno je znati da je reč o narodnom verovanju, a ne o crkvenom pravilu prema kojem će svakoga ko se ne pomiri stići kazna. Crkva podstiče praštanje i mir, ali to ne znači da čovek mora da se izloži nasilju ili ponovo uspostavi odnos sa osobom koja ga ugrožava.
Prepodobni Gerasim Kefalonijski
Danas se u pravoslavnom kalendaru pominje i Prepodobni Gerasim Kefalonijski, svetitelj povezan sa grčkim ostrvom Kefalonijom.
Gerasim je poznat kao monah i podvižnik koji je život posvetio molitvi, uzdržanju i duhovnom radu. Njegovo poštovanje naročito je povezano sa Kefalonijom, gde se nalazi manastir Svetog Gerasima, značajno pravoslavno hodočasničko mesto.
Za razliku od Artemija, čije žitije naglašava sukob sa carskom vlašću i mučeništvo, Gerasim se vezuje za monaški život, molitvu i duhovnu istrajnost.
Njihovo zajedničko pominjanje danas tako donosi dve različite poruke: Artemije podseća na nepokolebljivost pred nepravdom, a Gerasim na značaj molitve i unutrašnjeg mira.
Da li se danas posti?
Ne! Prema pravoslavnom kalendaru za 2. novembar 2026. godine, danas se ne posti, odnosno dan je mrsan.
Božićni post još nije počeo. Prema kalendaru SPC, počinje 28. novembra, a završava se uoči Božića, 6. januara.
Prave stvari imaju smisla samo kada ih radimo na svoj način.
Isto je i sa kafom, u njoj najviše uživamo kad je napravimo baš po svom.
